Türkiye ekonomisi 1 Ekim’e, yalnızca pompaya yansıyan bir akaryakıt zammıyla değil, enflasyonun seyri ve maliyet baskılarının yeniden fiyatlanacağı yeni bir dönemle girdi. Akaryakıt fiyat artışlarını ÖTV üzerinden sınırlayan eşel mobil uygulaması sona erdirilirken, benzinde beklenen yaklaşık 12,47 TL’lik tek seferlik artış kademeli vergi modeliyle yumuşatıldı. İlk aşamada benzinin litre fiyatına yaklaşık 4,15 TL, motorine ise 3,60 TL zam yansıdı; LPG’de artış yaklaşık 1,48 TL oldu. Ancak vergi artışının ekim, kasım ve aralık aylarına bölünmesi, maliyet baskısının ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.
Yeni düzenlemeyle benzinde ÖTV tutarı ekim ayında litre başına 7,90 TL, kasımda 11,36 TL ve aralıkta 14,8277 TL olarak uygulanacak. Böylece daha önce gündeme gelen ve KDV etkisiyle birlikte 12,47 TL’ye ulaşabileceği hesaplanan tek seferlik zam yerine, fiyat artışı zamana yayıldı. Bu tercih, tüketici üzerindeki ani şoku azaltırken kamu gelirlerini ve bütçe dengesini korumaya yönelik bir ara formül niteliği taşıyor. Piyasa açısından kritik nokta ise, petrol fiyatları veya döviz kurunda yeni bir yükseliş yaşanması halinde kademeli vergi artışının üzerine ek bir maliyet dalgasının gelebilecek olmasıdır.
Akaryakıt fiyatları, yalnızca araç sahiplerinin harcamalarını değil; taşımacılık, tarım, sanayi, dağıtım ve gıda fiyatlarını da doğrudan etkiliyor. Bu nedenle düzenlemenin ilk etkisi pompa fiyatında görülse de ikinci tur etkiler önümüzdeki haftalarda üretici ve tüketici fiyatlarına yansıyabilir. Merkez Bankası açısından temel risk, enerji maliyetlerindeki artışın enflasyon beklentilerini bozması ve faiz indirimleri için gereken alanı daraltmasıdır. Buna karşılık artışın kademeli uygulanması, tek ayda oluşabilecek sert enflasyon sıçramasını sınırlayarak para politikasının üzerindeki baskıyı azaltmayı hedefliyor.
Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksi, önceki üç işlem günündeki kayıpların ardından 1 Ekim seansını yüzde 2,53 yükselişle 12.249,04 puandan tamamladı. Toplam işlem hacmi 188,6 milyar TL’ye ulaşırken bankacılık endeksi yüzde 1,94 değer kazandı. Ancak küresel piyasalarda petrol fiyatlarındaki yükseliş ve ABD tahvil faizlerindeki hareketlilik, risk iştahının tamamen toparlandığını söylemek için erken olduğunu gösteriyor. Analistler BIST 100’de 12.400 ve 12.500 puan seviyelerini direnç, 12.100 ve 12.000 puan bölgesini ise destek olarak izliyor.
Yatırımcı açısından bugünkü gelişmenin ana mesajı, akaryakıt zammının ertelenmediği, yalnızca zamana yayıldığı yönünde. Petrol, döviz kuru ve vergi düzenlemeleri birlikte takip edilmeden yalnızca borsa endeksindeki günlük yükselişe bakmak yanıltıcı olabilir. Önümüzdeki dönemde piyasaların yönünü; enerji maliyetlerinin enflasyona geçişkenliği, faiz indirim beklentileri, küresel tahvil faizleri ve Türkiye’nin risk primi belirleyecek.