Ekonomide Kritik Viraj: Hedefler Gerçeklerle Uyuşmuyor
Türkiye ekonomisi, 6 Eylül Pazar günü açıklanacak 2027-2029 Orta Vadeli Program (OVP) öncesinde tarihinin en büyük hedef sapmalarından birini yaşıyor. Mevcut OVP'de 2026 sonu için %16 olarak belirlenen enflasyon hedefi, piyasa beklentilerinde %29,5'e, cari açık hedefi ise 22,3 milyar dolardan 50,2 milyar dolara fırladı. İş dünyasının çatı kuruluşları, enflasyonla mücadele programının sanayici ve ihracatçı üzerindeki yükünün artık dayanılmaz hale geldiğini vurgulayarak 'bıçak kemiğe dayandı' uyarısında bulundu.
Enflasyon ve Cari Açıkta Dev Sapma Tablosu
TÜİK'in açıkladığı ağustos ayı verilerine göre yıllık enflasyon %31,51 seviyesinde gerçekleşti. TCMB Piyasa Katılımcıları Anketi'nde yıl sonu enflasyon beklentisi %29,5 iken, mevcut OVP hedefi %16'da kalmış durumda. Cari dengede ise Haziran ayında açık 38,9 milyar dolara ulaşırken, OVP'nin 22,3 milyar dolarlık hedefi ile piyasa beklentisi (50,2 milyar dolar) arasında 28 milyar dolarlık uçurum oluştu. Ekonomistler, yeni OVP'de bu hedeflerin revize edilmesinin kaçınılmaz olduğunu belirtiyor.
İş Dünyasından Sert Çıkış: 'Üretici Fatura Ödüyor'
İstanbul Sanayi Odası (İSO) Başkanı Erdal Bahçıvan, sanayi ve ihracatçının kendisinden kaynaklanmayan enflasyonun bedelini ödediğini belirterek, 'Artık bıçak kemiğe dayandı' ifadelerini kullandı. İstanbul Ticaret Odası (İTO) Başkanı Şekib Avdagiç ise TL'nin güçlü tutulması politikasının ihracatçı ve turizm sektörü üzerinde ağır baskı oluşturduğunu, 'üç yıl boyunca bunun çok ciddi faturasını ödedik' diye konuştu. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe, yeni OVP'de sanayiye daha fazla destek verilmesi çağrısında bulundu.
Büyüme Beklentileri de Aşağı Revize Edilecek
Türkiye ekonomisi 2026'nın ikinci çeyreğinde %2,3 büyüdü. TCMB anketinde yıl sonu büyüme beklentisi %3,1'e gerilerken, mevcut OVP'de %3,8 hedeflenmişti. Piyasa aktörleri, yeni OVP'de 2026 büyüme tahmininin aşağı yönlü güncelleneceğini, 2027-2029 büyüme patikasının da yeniden şekilleneceğini öngörüyor. Özellikle İran-ABD/İsrail savaşının enerji fiyatları üzerinden cari dengeye etkisi ve turizm gelirlerindeki hedeflerin gerisinde kalan performans, revizyon beklentilerini güçlendiriyor.
Uzmanlar Ne Diyor? 'Erken Sanayisizleşme Riski'
İstanbul Nişantaşı Üniversitesi'nden Doç. Dr. Caner Özdurak, Türkiye'nin 'erken sanayisizleşme' tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu vurguladı. Özdurak, gelişmiş ekonomilerin yüksek gelir seviyesine ulaştıktan sonra hizmet sektörüne yöneldiğini, ancak Türkiye'nin orta gelir tuzağını aşmadan sanayinin istihdam ve katma değer içindeki payını kaybetmesinin uzun vadeli üretkenlik kapasitesini tehdit ettiğini belirtti. İstanbul Kültür Üniversitesi'nden Prof. Dr. Sinan Alçın ise yeni OVP'de enflasyon ve cari açık tahminlerinin revize edilmesinin kaçınılmaz olduğunu, iş dünyasının talep ve beklentilerini gözeten açıklamalar yapılacağını ifade etti.
OVP'nin Güvenilirliği Tartışılıyor
İktisatçı Prof. Dr. Aziz Konukman, OVP'nin Resmi Gazete'de Cumhurbaşkanı imzasıyla yayımlanan resmi bir hükümet programı olduğunu hatırlatarak, hedefler gerçekleşmediğinde nedenlerinin yeterince açıklanmadığına dikkat çekti. Konukman, Merkez Bankası'nın enflasyon hedefini tutturamadığında hükümete mektup göndermek zorunda olduğunu, ancak OVP için benzer bir hesap verme mekanizmasının bulunmadığını belirterek, 'bu durum OVP'nin resmi politika belgesi olarak ciddiyetini aşındırıyor' değerlendirmesini yaptı.
Piyasalar İçin Kritik Sorular
6 Eylül'de açıklanacak yeni OVP'de piyasaların öncelikle enflasyon, büyüme ve cari açık hedeflerinin ne ölçüde revize edileceğine bakması bekleniyor. İş dünyasının odağında ise farklı bir soru bulunuyor: Enflasyonla mücadele devam ederken sanayi, ihracat ve yatırım üzerindeki baskıyı azaltacak yeni politikalar devreye sokulacak mı? Üçüncü kritik başlık ise yapısal reformlar olacak. Yeni hedeflerin açıklanmasının yanı sıra önceki programlarda yer alan ancak tamamlanamayan reformların nasıl ve hangi takvimle uygulanacağı OVP'nin güvenilirliği açısından önem taşıyacak.
Mevcut OVP Ne Öngörüyordu?
2026-2028 dönemini kapsayan mevcut OVP'de ekonominin bu yıl %3,8, 2027'de %4,3 ve 2028'de %5 büyümesi hedeflenmişti. Enflasyon hedefleri sırasıyla %16, %9 ve %8 olarak açıklanmıştı. Bütçe açığının GSYH'ye oranının 2026'da %3,5, program dönemi sonunda ise %2,8 olması öngörülüyordu. İşsizlik oranı hedefleri 2026 için %8,4, 2027 için %8,2 ve 2028 için %7,8 olarak belirlenmişti. İhracatın 2026 sonunda 282 milyar dolara ulaşması hedeflenirken, yeni OVP'de bu rakamların önemli ölçüde revize edilmesi bekleniyor.