Piyasaların Gündemini Değiştiren Çağrı
Türkiye ekonomisinin en kritik kırılganlıklarından biri olan döviz likiditesi ve dış finansman ihtiyacı, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın açıklamalarıyla yeniden piyasanın merkezine yerleşti. Yılmaz, 7 Ağustos itibarıyla Merkez Bankası’nın rezervlerinin 178,4 milyar dolar olduğunu, ancak vatandaşların yastık altında tuttuğu altın ve döviz miktarının bu seviyenin üzerinde bulunduğunu söyledi. Bu varlıkların finansal sisteme daha fazla kazandırılması halinde Türkiye’nin risk priminin düşebileceğini belirten Yılmaz’ın mesajı, yalnızca tasarruf sahiplerine yönelik bir çağrı değil; aynı zamanda kur, rezerv ve dış borçlanma denklemine ilişkin önemli bir politika sinyali olarak değerlendiriliyor.
Rezerv ile Yastık Altı Aynı Şey Değil
Ancak burada kritik bir ayrım bulunuyor: Vatandaşların sahip olduğu altın ve döviz, doğrudan Merkez Bankası rezervi olarak kabul edilemez. Uluslararası rezervler, para otoritelerinin kontrolünde bulunan, gerektiğinde dış ödemelerde veya döviz piyasasına müdahalede kullanılabilen likit varlıklardan oluşuyor. TCMB de rezervleri; konvertibl döviz varlıkları, uluslararası standartta altın, Özel Çekme Hakları ve IMF rezerv pozisyonu gibi kalemlerle tanımlıyor. Bu nedenle yastık altındaki varlıkların sisteme girmesi, bilanço üzerinde otomatik bir rezerv artışı yaratmaz; etkisi, bankacılık sistemindeki döviz likiditesi, mevduat kompozisyonu ve finansman maliyetleri üzerinden ortaya çıkar.
Rakamlar Neden Önemli?
Yılmaz’ın açıklaması, TCMB rezervlerinde son haftalarda görülen toparlanmanın hemen ardından geldi. 14 Ağustos haftasında Merkez Bankası’nın toplam rezervleri 5,13 milyar dolar artarak 183,5 milyar dolara yükselirken, net uluslararası rezervler 4,16 milyar dolarlık artışla 67,14 milyar dolara çıktı. Bu tablo, resmi rezerv cephesinde güçlenmeye işaret ediyor; ancak Türkiye’nin yüksek dış finansman ihtiyacı ve enerji ithalatına bağlı döviz talebi nedeniyle rezerv seviyesinin yanı sıra rezervlerin niteliği ve sürdürülebilirliği de izleniyor.
Piyasa uzmanlarının odaklandığı temel nokta, rezerv artışının kalıcı kaynaklarla mı yoksa kısa vadeli portföy hareketleri ve finansal işlemlerle mi sağlandığıdır. Yastık altı altın ve dövizin sisteme çekilmesi, eğer güvenilir ve öngörülebilir ürünlerle gerçekleştirilebilirse bankaların kaynak tabanını genişletebilir, döviz likiditesini artırabilir ve dış borç çevirme dönemlerinde piyasaya ek tampon sağlayabilir. Fakat tasarruf sahibini sisteme çekmek için yalnızca çağrı yapılması yeterli olmayacaktır; kur istikrarına, enflasyon beklentilerine, mevduat getirilerine ve finansal sisteme duyulan güvene ilişkin somut bir çerçeve gerekecektir.
Kur ve Risk Primi Üzerindeki Olası Etki
Yastık altındaki döviz ve altının bankacılık sistemine girmesi, ilk aşamada döviz talebinin daha düzenli kanallara taşınmasını sağlayabilir. Altınların finansal sisteme kazandırılması ise bankaların altın mevduatı ve altın karşılığı finansman kapasitesini artırabilir. Bu gelişmeler, kamu ve özel sektörün dış kaynak erişimini kolaylaştırdığı ölçüde Türkiye’nin kredi risk priminde aşağı yönlü baskı yaratabilir. Nitekim Türkiye’nin beş yıllık CDS primi 21 Ağustos itibarıyla yaklaşık 222 baz puan seviyesinde bulunuyor; bu seviye, Yılmaz’ın işaret ettiği 220 civarındaki mevcut risk primiyle uyumlu bir tablo ortaya koyuyor.
Bununla birlikte, yastık altı varlıkların sisteme girmesi kur baskısını tek başına ortadan kaldırmaz. Küresel piyasalarda dolar endeksi yaklaşık üç ayın en düşük seviyelerine gerilerken Türkiye’de döviz kurlarındaki yükselişin sürmesi, iç dinamiklerin belirleyici ağırlığını koruduğunu gösteriyor. Bu nedenle piyasalar açısından asıl soru, söz konusu varlıkların ne kadarının ve hangi maliyetle sisteme çekileceğinden çok, bu kaynağın enflasyonu ve döviz talebini artırmadan üretken yatırımlara ve dış finansman tamponuna dönüştürülüp dönüştürülemeyeceği olacak.
Yatırımcı İçin Kritik Mesaj
Borsa İstanbul’un 21 Ağustos’u yüzde 0,68 yükselişle 14.494,61 puandan tamamlaması ve CDS’in 220 baz puan civarında seyretmesi, piyasaların rezervlerdeki toparlanmayı şimdilik olumlu karşıladığını gösteriyor. Ancak bu iyimserliğin kalıcı hale gelmesi için rezerv artışının devam etmesi, enflasyon beklentilerinin gerilemesi ve yerleşiklerin döviz talebinin azalması gerekiyor.
Perakende yatırımcı açısından haberin özü şu: Türkiye’nin yalnızca Merkez Bankası bilançosunda görünen rezervleri değil, hanehalkının tasarruf tercihi de piyasa fiyatlamasında belirleyici hale geliyor. Yastık altı varlıkların sisteme dönüşü güven ve getiri koşullarına bağlı olacak; bu nedenle önümüzdeki dönemde altın ve döviz mevduatı teşvikleri, finansal ürünlerin koşulları, rezerv verileri, CDS ve kur hareketi birlikte izlenmeli. Eğer bu kaynak güven kaybı yaratmadan sisteme çekilebilirse, Türkiye’nin dış finansman riskini azaltabilecek önemli bir tampon oluşabilir; aksi halde açıklama, piyasada karşılığı sınırlı kalan bir politika çağrısı olarak kalabilir.